पहिचान

4. W-A-T-E-R

त्यही दिन हेलेन र एनी सलिभान हनिसकलले ढाकिएको इनार-घरतिरको बाटोमा हिँडे। सलिभानले टोपी ल्याउँदा हेलेनलाई थाहा भएको थियो कि उनी न्यानो घाममा बाहिर जाँदैछिन्, र उनी खुसीले उफ्रिइन् र नाचिन्। इनारमा कसैले पानी पम्प गरिरहेको थियो, र सलिभानले हेलेनको हात धारामुनि राखिन्। एउटा हातमाथि चिसो पानी बग्दै गर्दा सलिभानले अर्को हत्केलामा w-a-t-e-r शब्द हिज्जे गरिन्, पहिले बिस्तारै र त्यसपछि छिटो। हेलेन पूरै स्थिर उभिइन्, उनको सारा ध्यान शिक्षिकाका औँलाहरूमा थियो।

इनारमा केही नयाँ ल्याइएको थिएन। शब्द त्यही थियो जुन सलिभानले हप्तौँदेखि उनको हातमा हिज्जे गरिरहेकी थिइन्, र पानी त्यही थियो जुन उनले जीवनभर पिएकी थिइन्। ठाउँ मात्र बदलियो: शब्द र वस्तु पहिलो पटक एउटै क्षणमा, एउटै शरीरका दुई हातमा भेटिए। बाहिरबाट दिइएको सङ्केत र भित्रबाट भोगिएको धारा दुवै अस्तित्वमा थिए, तर अलग-अलग, र तिनका बीचमा त्यो सम्पूर्ण दूरी थियो जसलाई पढाइले शब्दहरू थपेर बन्द गर्न खोजेको थियो। मोड प्रयासबाट होइन, दुवै एकै समयमा एउटै ठाउँमा हुनुबाट आयो।

हेलेनले पछि त्यो क्षण यसरी बताइन्: मैले बिर्सिएको कुनै कुराको धुमिल चेतना महसुस गरेँ, फर्कंदै गरेको विचारको रोमाञ्च। उनी केही नयाँ सिकेको होइन, हराएको कुरा सम्झेको वर्णन गर्छिन्। त्यसपछि उनलाई थाहा भयो कि w-a-t-e-r को अर्थ उनको हातमाथि बगिरहेको त्यो अद्भुत चिसो कुरा हो। शब्द अब सही प्रस्तुत गरेकोमा पुरस्कार पाउने औँलाको खेल रहेन, बरु उनले महसुस गर्न सक्ने एउटा वस्तुको भयो। पहिचान यही हो: अरस्तुले नाम दिएझैँ अज्ञानबाट ज्ञानतर्फको पारगमन, र भित्रबाट यो आविष्कारभन्दा बढी फर्काइजस्तो लाग्छ।

सलिभानले त्यही दिन एउटा पत्रमा उही क्षणको बारेमा लेखिन्, र उनको विवरण बाहिरबाट देखिएको हो: हेलेनभित्र के भइरहेको छ भनेर उनी जान्न सक्दिनथिन्, तर उनले त्यसका चिन्हहरू देखिन्। हेलेनले मग खसालिन् र स्तब्ध भएझैँ उभिइन्, र उनको अनुहारमा नयाँ उज्यालो आयो। उनले पानी शब्द धेरै पटक हिज्जे गरिन्, भुइँमा बसिन् र त्यसको नाउँ सोधिन्, त्यसपछि पम्प र लहरा चढाउने जालीको नाउँ। अन्त्यमा उनी अचानक फर्किइन् र सलिभानको नाउँ सोधिन्, र सलिभानले उनको हातमा हिज्जे गरिन्: Teacher (शिक्षिका)। हेलेनले नाउँ सोधेकी पहिलो व्यक्ति उनै थिइन् जो सधैँ बाहिर उभिएकी थिइन्।

घर फर्कंदा हेलेनलाई त्यही दिन अघि फुटाएको पुतलीको सम्झना आयो। उनले अँगेनाछेउबाट टुक्राहरू ल्याइन् र तिनलाई जोड्ने व्यर्थ प्रयास गरिन्। त्यसपछि उनका आँखा आँसुले भरिए, किनकि उनले आफूले के गरेकी थिइन् बुझिन् र पहिलो पटक पछुतो र दुःख महसुस गरिन्। त्यसबेला, जब शब्दहरू सही र गलत प्रस्तुति मात्र थिए, फुटेको पुतलीको उनका लागि कुनै अर्थ थिएन, तर अब त्यसको नाउँ थियो, र त्यो फुटेको थियो। उनलाई संसार दिने उही क्षणले उनले त्यसमा के फुटाएकी थिइन् भनेर पनि देखायो।